Jak założyć spółdzielnię socjalną



Kto może założyć spółdzielnię socjalną?
Osoby bezrobotne w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, czyli:
osoby niezatrudnione i nie wykonujące innej pracy zarobkowej, zdolne i gotowe do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli to osoby niepełnosprawne, zdolne i gotowe do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nie uczące się w szkole, z wyjątkiem tych, którzy uczą się w szkole dla dorosłych lub przystępują do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły, albo też uczą się w szkole wyższej w systemie wieczorowym, zaocznym lub eksternistycznym, są zarejestrowane we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Osoby, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1-4, 6 i 7 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym, to np. bezdomni realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej; uzależnieni od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego; uzależnieni od narkotyków lub innych środków odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego; zwalniani z zakładów karnych, mający trudności w integracji ze środowiskiem, w rozumieniu przepisów pomocy społecznej; uchodźcy realizujący indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, podlegający wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową nie będący w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdujący się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym. Osoby niepełnosprawne. W rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych za niepełnosprawną uważa się osobę, której niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o:

1) zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (lekki, umiarkowany, znaczny) lub
2) całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów lub
3) niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.
Spółdzielnię socjalną może założyć co najmniej pięć osób spełniających wymienione wyżej warunki, nie więcej jednak niż pięćdziesiąt osób. Ustawa dopuszcza jednak wyjątek - w odniesieniu do spółdzielni socjalnych, które powstaną w wyniku przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych liczba członków może wynosić więcej niż 50.

Decyzja o podjęciu działalności Osoby mogące założyć spółdzielnię socjalną należą do specyficznej kategorii osób wykluczonych społecznie. Zatem zanim podejmą decyzję o wspólnym prowadzeniu przedsiębiorstwa powinny się zastanowić co chcą robić? Jaka jest konkurencja na rynku? Ile będą musiały zainwestować w zorganizowanie spółdzielni i skąd wziąć na to środki? Czy jest ktoś kto może im pomóc, służyć radą, wskazówką? Jeżeli członkowie- założyciele spółdzielni socjalnej nie są uczestnikami Centrum Integracji Społecznej wydaje się, że najrozsądniej będzie jeżeli nawiążą na początku działalności współpracę z organizacją pozarządową, która ma już pewne doświadczenia w zakresie prowadzenia działalności lub wspierania spółdzielczości socjalnej. Tworząc spółdzielnię wspieraną przez organizację pozarządową lub inną instytucję należy w formie pisemnej określić wzajemne prawa i zobowiązania, zakres wsparcia i współpracy, zapewnić z jednej strony ochronę i bezpieczeństwo a z drugiej samodzielność i autonomię tworzonej spółdzielni.
Mając już pomysł na działalność, zapewnione wsparcie właściwego urzędu pracy oraz organizacji pozarządowej lub CIS, opracowany program działania i biznesplan możemy przystąpić do kolejnego kroku jakim jest przygotowanie statutu spółdzielni socjalnej.

Statut spółdzielni socjalnej to najważniejszy dokument określający zakres działalności spółdzielni, jej organy, strukturę, tryb podejmowania decyzji oraz inne kwestie związane powinien jej funkcjonowaniem.
Statut powinien określać przede wszystkim:

a) nazwę podmiotu z dodatkiem „spółdzielnia socjalna” i podaniem jej siedziby ;
b) przedmiot działalności spółdzielni oraz czas trwania, o ile założono ją na czas określony;
c) wysokość wpisowego oraz wysokość i ilość udziałów, które członek obowiązany jest zadeklarować, terminy wnoszenia i zwrotu oraz skutki nie wniesienia udziału w terminie; jeżeli statut przewiduje wnoszenie więcej niż jednego udziału, może określać ich górną granicę;
d) prawa i obowiązki członków; zasady i tryb przyjmowania członków, wypowiadania członkostwa, wykreślania i wykluczania członków; zasady zwoływania walnych zgromadzeń, obradowania i podejmowania uchwał;
e) zasady i tryb wyboru oraz odwoływania członków organów spółdzielni; zasady podziału nadwyżki bilansowej (dochodu ogólnego) oraz pokrywania strat spółdzielni (Art. 5 ustawy z 16 września 1982 r Prawo spółdzielcze).
Ustawa Prawo spółdzielcze stwierdza również, że „warunkiem przyjęcia na członka jest złożenie deklaracji w formie pisemnej. Deklaracja powinna zawierać imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania członka, (…) ilość zadeklarowanych udziałów, dane dotyczące wkładów, jeżeli statut ich wnoszenie przewiduje, a także inne dane przewidziane w statucie”.„W formie pisemnej deklaruje się także dalsze udziały, jak i wszelkie zmiany danych zawartych w deklaracji”. Na uwagę zasługuje też fakt, że członek może w deklaracji lub w odrębnym pisemnym oświadczeniu złożonym spółdzielni wskazać osobę, której spółdzielnia obowiązana jest po jego śmierci wypłacić udziały. W sytuacji takiej nie mają zastosowania przepisy prawa spadkowego.
Przygotowując statut spółdzielni socjalnej założyciele mogą skorzystać z usług prawnika (już na tym etapie zaczynają pojawiać się pierwsze koszty) lub oprzeć się na już istniejących wzorach statutów, dostępnych na stronach internetowych (np. www.spoldzielnie.org) Do statutu należy dołączyć zaświadczenia potwierdzające uprawnienia do bycia członkiem spółdzielni socjalnej oraz listę obecności założycieli wraz z adresami i oryginalnymi podpisami.
Walne zgromadzenie założycielskie
Walne zgromadzenie jest najwyższym organem spółdzielni. Zasada, zgodnie z którą jednemu członkowi przysługuje tylko jeden głos, uniemożliwia zdominowanie procesu podejmowania decyzji przez jednego współwłaściciela. Gwarantuje ona wszystkim członkom jednakowy wpływ na decyzje.
W walnym zebraniu założycielskim uczestniczą wszyscy członkowie – założyciele. Walne zebranie jest protokołowane, a w trakcie jego trwania podejmowane są uchwały o:
a) powołaniu spółdzielni socjalnej,
b) przyjęciu statutu,
c) powołaniu organów spółdzielni: zarządu oraz rady nadzorczej (w przypadku spółdzielni liczącej więcej niż 15 członków)
Zarząd spółdzielni, który kieruje działalnością spółdzielni oraz reprezentuje ją na zewnątrz (Art. 48 ustawy Prawo spółdzielcze z 16 września 1982 r. ze zm.) W przypadku zarządu jednoosobowego oświadczenia woli w imieniu spółdzielni może składać także dwóch pełnomocników. Jeśli zarząd spółdzielni jest wieloosobowy, prawo reprezentacji przysługuje łącznie dwóm członkom zarządu lub członkowi zarządu z pełnomocnikiem. Rada nadzorcza, która sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni. W spółdzielniach socjalnych, w których liczba członków spółdzielni jest mniejsza niż 15 nie powołuje się Rady nadzorczej, a prawo kontroli działalności spółdzielni przysługuje każdemu członkowi (art. 7 ust. 2. ustawy z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych).

Rejestracja
Spółdzielnie socjalne rejestrują się w Krajowym Rejestrze Sądowym w oparciu o ustawowe procedury obowiązujące dla wszystkich spółdzielni. Informacje dotyczące tych procedur, wymagane druki można znaleźć między innymi na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości. Tu znajduje się także lista Wydziałów Gospodarczych Krajowego Rejestru Sądowego zawierająca adresy, numery telefonów oraz wykaz właściwości dla każdego wydziału. Sprawę o wpisanie spółdzielni do rejestru rozpoznaje wyłącznie sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy dla siedziby spółdzielni, której wpis dotyczy. Spółdzielnie socjalne są zwolnione z opłaty za rejestrację w KRS oraz za ogłoszenie wpisu do KRS w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (Art 6 ust 3 Ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 o spółdzielniach socjalnych).
Dokumenty, które należy złożyć, aby poprawnie zarejestrować spółdzielnię socjalną:

1. Wniosek o rejestrację spółdzielni. Jest to „Wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców SPÓŁDZIELNIA” o numerze KRS–W5. Do wniosku należy dołączyć druk KRS–WK, który odnosi się do organów podmiotu uprawnionych do reprezentowania organizacji. Kolejny załącznik do wniosku to druk KRS–WM, określający przedmiot działalności, który musi być zgodny z przedmiotem działalności określonym w przyjętym w trakcie walnego zgromadzenia statucie. Załącznik KRS–WH dotyczy sposobu powstania podmiotu i wypełnia się go, gdy spółdzielnia powstaje w wyniku podziału, połączenia lub przekształcenia innych podmiotów np. spółdzielni inwalidów.

2. Do wniosku dołącza się również dokumenty poświadczające, iż każdy z członków założycieli jest uprawniony do zakładania spółdzielni socjalnej. Na dzień dzisiejszy jeszcze obowiązuje rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 26 października 2004 r. w sprawie wzorów dokumentów niezbędnych do założenia spółdzielni socjalnej. Rozporządzenie to ma jedną zasadniczą wadę – prócz tego, że wymaga od chętnych do założenia takiej spółdzielni potwierdzenia zarejestrowania jako osoba bezrobotna (potwierdzenie wydawane jest przez Powiatowy Urząd Pracy) lub jako osoba niepełnosprawna (z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie), co nie sprawia większych kłopotów, odsyła osoby, które spełniają pozostałe warunki, czyli o których mowa w art. 1 ust.2 pkt 1-4, 6 i 7 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (chodzi np. o bezdomnych, uzależnionych, uchodźców) do Centrum Integracji Społecznej. W praktyce bowiem warunki określone w tej ustawie spełniają jedynie osoby, które uczestniczyły w zajęciach CIS.
Ustawa z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych określa, jakie dokumenty potwierdzają uprawnienia do zakładania spółdzielni socjalnej. Potwierdzenie dla osób bezrobotnych nadal wydaje Powiatowy Urząd Pracy. Osoby niepełnosprawne mają obowiązek przedstawienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, natomiast osoby, o których mowa w ustawie o zatrudnieniu socjalnym, mają obowiązek przedstawić zaświadczenie potwierdzające spełnienie przez nie wymaganych warunków. Pozostaje mieć nadzieję, iż nowe rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów w tym ostatnim przypadku pozostawi margines pewnej dowolności wyboru instytucji uprawnionych do wydawania tego rodzaju zaświadczeń. Dopóki nowe rozporządzenie się jednak nie ukaże, a musi to nastąpić najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy, moc obowiązującą posiadają dotychczasowe przepisy wykonawcze.
3. Dokumentacja założycielskiego walnego zgromadzenia spółdzielni socjalnej:

a) statut spółdzielni socjalnej, przyjęty przez członków spółdzielni w trakcie walnego zgromadzenia, poświadczony oryginalnymi podpisami członków założycieli spółdzielni;
b) uchwała walnego zgromadzenia o przyjęciu statutu;
c) lista obecności wraz z adresami członków-założycieli oraz oryginałami podpisów; d) uchwała walnego zgromadzenia o powołaniu spółdzielni;
e) uchwała walnego zgromadzenia o powołaniu organów spółdzielni - Prawo spółdzielcze umożliwia wybór w trakcie walnego zgromadzenia zarówno rady nadzorczej, jak i zarządu. Zarząd może być jednak wybrany już przez radę nadzorczą. Wybór jednej z opcji zależy od członków spółdzielni, jednak musi on być określony w przyjętym statucie.
f) protokół założycielskiego walnego zgromadzenia spółdzielni socjalnej.

Procedury rejestracyjne spółdzielni socjalnej nie są skomplikowane. Istnieje bowiem stały zestaw wzorów dokumentów, które należy złożyć, aby spółdzielnię socjalną zarejestrować. Należy jednak wziąć pod uwagę, iż grupa osób chcących założyć spółdzielnię socjalną jest na tyle specyficzna, że nawet najprostsze procedury mogą stanowić problem. Sąd przy rejestracji spółdzielni: bada zgodność statutu z obowiązującym prawem, sprawdza, czy wniosek o wpisanie spółdzielni do rejestru odpowiada wymaganiom ustawowym, a więc czy został zgłoszony we właściwym terminie, czy został podpisany przez właściwe osoby i czy jest kompletny (czy zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty). Stwierdzenie braków lub wad nie daje podstawy do natychmiastowej odmowy wpisu. Sąd w takim wypadku powinien żądać uzupełnienia braków lub zmiany zgłoszenia, wyznaczając stosowny termin. Dopiero po upływie tego terminu sąd odmawia wpisu. W świetle tego, co zostało wyżej powiedziane, oczekiwanie na zarejestrowanie spółdzielni jest związane także z prawidłowym przygotowaniem wniosku.
Istnieją wzory dokumentów, które można zastosować podczas każdego właściwie założycielskiego walnego zgromadzenia, łącznie z projektami uchwał, protokołu, regulaminów i statutu. Są one dostępne na wielu stronach internetowych spółdzielni czy instytucji wspierających rozwój tej formy przedsiębiorczości (zakładka „Wzory dokumentów). Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym nie jest jednoznaczna z rozpoczęciem działalności gospodarczej. Spółdzielnia nie musi określić we wniosku do KRS terminu, w którym zamierza rozpocząć działalność, ale art. 115 ustawy z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze stwierdza się, że „Jeżeli spółdzielnia nie rozpoczęła działalności gospodarczej w ciągu roku od dnia jej zarejestrowania i nie posiada majątku, może ulec wykreśleniu z rejestru na wniosek związku rewizyjnego”. Oznacza to, że spółdzielnia ma rok na podjęcie działalności, a po roku zostaje wykreślona z KRS bez wszczęcia wobec niej postępowania likwidacyjnego.

Zagadnienia związane z działalnością gospodarczą spółdzielni socjalnej W rozumieniu prawa cywilnego spółdzielnia jest osobą prawną, ma więc zdolność do czynności prawnych, a zatem może być podmiotem praw i obowiązków oraz może za pomocą własnych działań nabywać prawa i obowiązki. Spółdzielnie socjalne, tak jak inne spółdzielnie działające w Polsce, funkcjonują jako przedsiębiorstwa. Podlegają więc tym samym przepisom, które dotyczą przedsiębiorstw.

Wojewódzki Urząd Statystyczny
Po zarejestrowaniu, a przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, spółdzielnia socjalna musi uzyskać statystyczny numer identyfikacyjny w systemie identyfikacji podmiotów gospodarki narodowej – REGON, który uzyskuje we właściwym terytorialnie wojewódzkim urzędzie statystycznym. Aby uzyskać REGON należy mieć przy sobie oryginał i kopię zaświadczenia o wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego oraz wypełnić wniosek RG-1.

Urząd Skarbowy
Przedstawiciele spółdzielni socjalnej muszą również złożyć wniosek o rejestrację w urzędzie skarbowym właściwym dla adresu siedziby spółdzielni w celu uzyskania numeru identyfikacji podatkowej – NIP. Spółdzielnia socjalna rozpoczynając działalność musi też rozstrzygnąć, czy opłaca jej się być płatnikiem podatku VAT. Jeżeli uzna, że tak to musi wypełnić i złożyć zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług VAT-R. Zgłoszenie to należy złożyć przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu. Nie być „vatowcem” opłaca się tylko wówczas, gdy zarówno dostawca, jak i odbiorca produktów, usług spółdzielni są zwolnieni z VAT, spółdzielnia jest detalistą, a jej odbiorcy nie płacą VAT, spółdzielnia produkuje z materiałów zwolnionych z podatku VAT, a w wyrobach firmy liczy się tylko myśl i praca, a nie wartość zużytego surowca. W pozostałych przypadkach opłaca się być „vatowcem”.

Wykonanie pieczęci firmowej i oznaczenie siedziby firmy
Następnie należy pomyśleć o wykonaniu pieczęci firmowej. Pieczęć powinna zawierać pełną nazwę spółdzielni socjalnej oraz adres jej siedziby. Wskazane jest, aby na pieczęci umieścić również numery NIP i REGON.

Rachunek bankowy
Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej należy również wybrać bank, poprzez który spółdzielnia zamierza prowadzić swoje operacje finansowe, oraz przeprowadzić wszystkie czynności niezbędne do uruchomienia konta bankowego. Założenie konta w banku jest niezbędne przy procedurze załatwiania formalności rejestracyjnych w urzędach. Założenie rachunku bankowego jest bowiem dla przedsiębiorców obowiązkowe. Przy wyborze banku należy zwrócić uwagę na wysokość opłat za prowadzenie rachunków, przelewy, renomę banku, odległość od siedziby firmy czy też ilość bankomatów, możliwości uzyskania kredytu oraz inne dodatkowe usługi, jakie banki oferują swoim klientom np. obsługi konta przez Internet, ubezpieczenie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Państwowa Inspekcja Pracy, Sanepid
Każdy podmiot gospodarczy zatrudniający pracowników, a więc i spółdzielnia, zobowiązany jest do zarejestrowania się w oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwym dla adresu swojej siedziby w ciągu 7 dni od dnia zatrudnienia pracowników, a także powinien być zgłoszony w Państwowej Inspekcji Pracy oraz Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (Sanepid) - przy prowadzeniu niektórych form działalności uzyskanie pozwoleń z sanepidu jest konieczne – np. przed uruchomieniem placówki gastronomicznej.

Koncesje, pozwolenia
W przypadku prowadzenia niektórych rodzajów działalności (np. handel alkoholem, sprzedaż usług turystycznych, usługi detektywistyczne)wymagane jest posiadanie stosownych pozwoleń lub koncesji, których brak powoduje konieczność zamknięcia działalności.